Mihai Suba (1947-2025)

Het zijn donkere tijden voor het schaken. Nadat we eerder dit jaar al Fritz Baumbach (elfde WK cr) moesten laten gaan, in september Jacob Murey verloren, en deze maand nog Daniel Naroditsky (zie in dat verband zeker nog deze aangrijpende video van Anna Rudolf), verliet ons nog een belangrijk figuur in het schaken: Mihai Suba. Daar waar Naroditsky de nieuwe grootmeester belichaamde, was Suba nog iemand van de oude generatie, opgegroeid zonder computers of internet, maar door talent en studie opgeklommen tot de bijna hoogste schaakniveaus.

Mihai Suba ken ik vooral als schrijver van Dynamic Chess Strategy, het is één van mijn beste aankopen ooit, en het ligt nog steeds binnen handbereik. De analyses erin zijn zeer toegankelijk, to the point, en niet vergeven van oeverloze varianten (à la Kasparov of godbetert Hübner). Hij schreef ook een tweede boek (The Hedgehog), wat goed aansluit bij dat eerste, omdat zijn partijen in Dynamic Chess Strategy vaak de egelstelling als thema hebben. Wereldwijd werd hij gezien als één van de grootste pioniers en experts van dit type stellingen.

In Dynamic Chess Strategy geeft hij een puzzel op, die verrassend nauw aansluit bij wat schaakstrategie eigenlijk is. Stel, er is een cirkelvormige vijver, met in het midden een bootje met een maagd. Ergens op de rand staat een bruut die haar wil verkrachten. In de tijd dat de maagd de afstand van een straal van de cirkel kan roeien, kan de bruut de helft van de omtrek van de cirkel afleggen. Ze moet voor de bruut aan land komen, anders loopt het slecht voor haar af. Hoe ontsnapt de maagd?

Tip: er zijn twee oplossingen, alnaargelang het gedrag van de bruut. Dit is een mooi voorbeeld wat strategisch denken inhoudt: er is een situatie met een uitgangspunt, en een doel. De oefening bestaat erin om de methode te vinden die beide verbindt, rekening houdend met wat de tegenstander kan doen. Het geheel staat heel dicht bij wat we als schakers doen.

In Dynamic Chess Strategy vertelt hij zijn opkomst als getalenteerd schaker, en hoe hij zo respect krijgt in zijn eerste overheidsjob (waar verder niet veel te doen valt). Op die manier kan hij veel werken aan zijn schaken en deelnemen aan competities. De eerste partij met een hedgehog is partij 5 (uit het tornooi van Vinkovci in 1977), hoewel hij het al in 1972 eens geprobeerd had tegen Ghitescu, die hem (succesvol) met klassiek schaak bestreed, waarna het egelvuur even gedoofd was bij Suba. Vukic had de reputatie om een goed kenner van de theorie te zijn, en dus wou Suba het nog eens proberen met zijn onorthodoxe opening.

Hij begon pas te schaken na zijn middelbare studies – zeer laat naar huidige standaarden. Vandaar dat hij zijn FIDE-titels relatief laat bekwam; in 1975 werd hij IM, de IGM-titel volgde in 1978. Zijn eerste grote succes was in Baile Herculane (1982), het spa-dorpje Herculesbad, dat al van in de Romeinse tijden een nederzetting was. Hij werd er tweede (ex aequo met Guyla Sax) achter Zoltan Ribli. In het IZT van Las Palmas datzelfde jaar, werd hij derde, achter Ribli en Smyslov. Jammer voor hem waren er slechts twee plaatsen die toegang tot de kandidatenmatchen gaven. Hij zou nooit meer zo dicht bij het kandidatenschap komen. Wel boekte hij nog mooie tornooi-overwinningen in Dortmund 1983, Praag 1985 en Timisoara 1987. Daarnaast speelde hij ook diverse ereplaatsen in sterk bezette tornooien bij elkaar, bv in 1983 werd hij (ex aequo met Petrosian en Ehlvest) derde achter het winnende duo Tal en Vaganian. Ondertussen had hij in juli 1986 zijn hoogste FIDE-rating behaald: 2580, waarmee hij 20ste in de wereldranglijst was.

Zijn relaties met de overheid waren echter niet zo goed (geen uitzondering voor jonge, opkomende spelers in het oostblok), hij had steeds moeilijkheden om visa te krijgen voor buitenlandse tornooien, en soms werd hij zelfs afgedreigd of afgeperst door overheidsbeambten. Tijdens het tornooi van de Lloyds Bank in London 1988 besloot hij asiel in Engeland aan te vragen. In 1989 speelde hij voor Engeland in het EK Teams, maar ondertussen was de muur gevallen en vanaf 1992 speelde hij weer voor Roemenië. Veel later, in 2017, zou hij nog eens switchen, maar nu naar de Spaanse federatie. Het zorgde ervoor dat hij een zevende taal (Spaans) kon toevoegen aan zijn al rijke talenkennis (Roemeens, Russisch, Servo-Kroatisch, Engels, Frans en Italiaans).

In 2008 won hij samen met Larry Kaufman het WK voor senioren. Kaufman werd hierdoor IGM (Suba was het al lang), maar de gebruikte scheidingspunten werden niet goed toegepast, en zo wird pas in maart 2009 besloten dat Suba en Kaufman de titel mochten delen. In 2011 deed hij er nog een seniorentitel bij: hij werd Europees kampioen bij de senioren. Hij bleef actief schaken tot zo’n anderhalf jaar voor zijn dood. In april 2018 had hij nog 2300, maar daarna begon het afglijden – in mei 2022 zakte hij onder 2100 elo en een jaar later had hij nog 1949 elo over. Zijn laatste tornooi (eind 2023) was dat van Cap Negret in het kleine Spaanse stadje Altea (bij Alicante – een tornooi dat straks weer doorgaat met een kleine delegatie Belgische schakers), waar hij na drie ronden en drie nederlagen ermee ophield – het ging blijkbaar niet meer.

Hij laat ons een mooie verzameling Hedgehog partijen na, hoewel hij in het begin van zijn carrière ook de Aljechin en het Frans durfde boven halen. Hij behaalde overwinningen tegen een grote schare topspelers, waaronder Botvinnik, Smyslov, Kortchnoi, Timman, Sax en Larsen.